Afty i owrzodzenia jamy ustnej: śledzenie nawrotów i czynników wyzwalających

Z nawracającymi aftami najczęściej wiąże się niedobór żelaza, witaminy B12 i kwasu foliowego, czasem także cynku. Mogą one wystąpić, zanim pojawi się niedokrwistość, dlatego przy powtarzających się zmianach badania krwi są uzasadnione. Celiakia prowadzi do tych samych niedoborów przez upośledzenie wchłaniania, dlatego część lekarzy zleca również badania serologiczne w jej kierunku. Zapisuj, ile aft pojawia się w miesiącu, jak długo się goją, a także zmęczenie, wypadanie włosów, obfite miesiączki i ewentualne diety eliminacyjne, bo to właśnie ten obraz pozwala dobrać konkretny panel badań zamiast ogólnego.

Nawracające owrzodzenia w jednym, stałym miejscu zwykle wskazują na uraz miejscowy, a nie na przyczynę ogólnoustrojową. Ostra krawędź zęba, ukruszone wypełnienie, źle dopasowana proteza, zamek ortodontyczny lub nawyk przygryzania jednego policzka raz po raz uszkadzają ten sam fragment śluzówki. Stomatolog może wygładzić lub skorygować przyczynę i owrzodzenia często ustępują. Jeśli zmiana nawraca w tym samym miejscu bez wyraźnej przyczyny mechanicznej albo nigdy nie goi się całkowicie między epizodami, wymaga obejrzenia. Notuj dokładną lokalizację za każdym razem, bo różnica między stałym a zmiennym umiejscowieniem jest naprawdę istotna.

Afty występują wewnątrz jamy ustnej, na miękkiej, ruchomej błonie śluzowej: po wewnętrznej stronie wargi, na policzku lub pod językiem. Są okrągłe albo owalne, z białym lub żółtawym dnem i czerwoną obwódką, nie są zakaźne i zwykle goją się w ciągu jednego do dwóch tygodni. Opryszczkę wywołuje wirus herpes simplex: zaczyna się od mrowienia, potem pojawia się skupisko pęcherzyków, które przysychają w strup, na granicy czerwieni wargowej lub na skórze wokół ust, czasem na podniebieniu twardym albo dziąsłach. Opryszczka jest zakaźna, zwłaszcza w fazie sączenia. Zapisywanie dokładnego umiejscowienia pomaga je odróżnić.

Praktyczna zasada to dwa do trzech tygodni. Pojedyncze owrzodzenie, które do tego czasu się nie zagoiło, wymaga obejrzenia, zwłaszcza gdy ma twarde brzegi, jest niebolesne, znajduje się na bocznej powierzchni języka lub dnie jamy ustnej albo towarzyszy mu guzek na szyi, drętwienie czy rozchwianie zęba. Takie cechy uzasadniają diagnostykę w kierunku raka jamy ustnej, a ryzyko jest wyższe przy paleniu, tytoniu do żucia, betelu lub nadużywaniu alkoholu. Po poradę zgłoś się wcześniej, jeśli owrzodzeniom towarzyszą gorączka, zmiany na narządach płciowych, zapalenie oka, ból stawów, krew w stolcu lub niewyjaśniona utrata masy ciała. Zapisz datę początku, żeby granica trzech tygodni była jasna.

Przygotuj daty wszystkich epizodów z ostatnich sześciu do dwunastu miesięcy, liczbę i wielkość zmian, ich umiejscowienie, czas gojenia oraz informację, czy pozostawiły bliznę. Dopisz wszystko, co się z nimi pokrywało: stres, kwaśne potrawy, zmianę pasty do zębów, dni cyklu, nowe leki oraz objawy ze strony jelit, skóry, oczu, stawów i narządów płciowych. Pomocne są zdjęcia aktualnej zmiany. Trace Health zestawia zapisy nasilenia z wpisami o posiłkach, śnie, stresie i lekach oraz eksportuje PDF gotowy dla lekarza, dzięki czemu wzorzec nawrotów widać na jednej stronie, zamiast odtwarzać go z pamięci.