Aften en mondzweertjes: zweertjes en triggers bijhouden

Een tekort aan ijzer, vitamine B12 en foliumzuur wordt het vaakst in verband gebracht met terugkerende aften, en soms speelt een zinktekort mee. Deze tekorten kunnen al aanwezig zijn voordat er bloedarmoede zichtbaar is, dus bloedonderzoek is redelijk als aften blijven terugkomen. Coeliakie kan dezelfde tekorten geven doordat de opname verstoord raakt, en daarom bepalen sommige artsen ook coeliakie-serologie. Noteer hoeveel aften u per maand krijgt, hoe lang elke afte duurt, plus vermoeidheid, veranderingen in het haar, hevige menstruaties en eventueel eenzijdig eten: juist dat patroon zorgt dat uw arts gericht de juiste bloedbepalingen aanvraagt in plaats van een algemene set.

Zweertjes die telkens op één vaste plek terugkomen wijzen meestal op plaatselijk trauma en niet op een systemische oorzaak. Een scherpe tandrand, een afgebrokkelde vulling, een slecht passende prothese, een bracket of de gewoonte om op dezelfde wang te bijten beschadigt keer op keer hetzelfde stukje slijmvlies. Een tandarts kan de boosdoener bijslijpen of aanpassen, waarna de aften vaak wegblijven. Blijft de plek zweren zonder duidelijke mechanische oorzaak, of geneest de laesie tussen episodes nooit helemaal, dan is onderzoek nodig. Noteer elke keer de exacte locatie: één vaste plek of juist wisselende plekken is een echt bruikbaar onderscheid.

Aften zitten in de mond op zacht, beweeglijk slijmvlies, zoals de binnenkant van de lip of wang of onder de tong. Ze zijn rond of ovaal met een wit of geel midden en een rode rand, ze zijn niet besmettelijk en genezen meestal in één tot twee weken. Een koortslip wordt veroorzaakt door het herpes-simplexvirus, begint met tintelen en daarna een groepje blaasjes dat indroogt tot korstjes, en zit op de liprand of de huid rond de mond, soms op het harde gehemelte of het tandvlees. Een koortslip is wel besmettelijk, vooral zolang hij nat is. Het vastleggen van de exacte plek helpt beide te onderscheiden.

De praktische regel is twee tot drie weken. Een enkel zweertje dat dan nog niet genezen is, hoort bekeken te worden, zeker als het hard aanvoelt aan de randen, pijnloos is, op de zijkant van de tong of op de mondbodem zit, of gepaard gaat met een zwelling in de hals, een doof gevoel of een losstaande tand. Deze kenmerken vragen om onderzoek naar mondkanker, en het risico is hoger bij roken, pruimtabak, betelnoot of fors alcoholgebruik. Zoek ook eerder advies als de zweertjes samengaan met koorts, genitale zweren, oogontsteking, gewrichtspijn, bloed bij de ontlasting of onverklaard gewichtsverlies. Noteer de begindatum, zodat de grens van drie weken duidelijk is.

Neem de data van elke episode van de afgelopen zes tot twaalf maanden mee, het aantal en de grootte van de zweertjes, waar ze zaten, hoe lang de genezing duurde en of er littekens zijn ontstaan. Voeg toe wat ermee samenvalt: examenstress, zure voeding, een andere tandpasta, cyclusdagen, nieuwe medicatie, en klachten van darmen, huid, ogen, gewrichten of genitaliën. Foto's van een actueel zweertje helpen. Trace Health zet uw ernstscores in een grafiek naast uw invoer over voeding, slaap, stress en medicatie en exporteert een overzichtelijke pdf voor de arts, zodat het terugkeerpatroon op één pagina zichtbaar is in plaats van uit het geheugen gereconstrueerd.