Pees- en hielpijn bijhouden

Noteer welke pees of plek pijn doet (achterkant van de hiel, onderkant van de hiel, of elders zoals de knie of elleboog), hoe erg de pijn is, en vooral het patroon: was de pijn het ergst bij je eerste stappen na het opstaan en nam die af met beweging, of bouwde de pijn juist op tijdens of na activiteit? Noteer hoe lang eventuele ochtendstijfheid duurde, wat je de uren of dagen ervoor deed (een hardloopsessie, nieuwe schoenen, een lange dienst staand werken) en wat verlichting gaf, zoals ijs, rekoefeningen, rust of een brace. Heb je psoriasis, rugpijn of darmklachten, noteer die dan ook, want die veranderen hoe de pijn beoordeeld moet worden. Consistente notities over meerdere opspelingen heen zijn wat een arts in staat stelt een patroon te herkennen in plaats van één op zichzelf staande klacht.

Nee. Fasciitis plantaris, pijn onder de hiel waar de fascia plantaris ontspringt, is verreweg de meest voorkomende oorzaak, maar niet de enige. Pijn aan de achterkant van de hiel wijst vaker op achillespeestendinopathie, irritatie of degeneratie van de achillespees zelf of van de aanhechting aan het hielbeen. Enthesitis door artritis psoriatica of axiale spondyloartritis kan zich op beide plekken voordoen en treft vaak beide hielen of meerdere aanhechtingsplaatsen tegelijk. Bij kinderen en actieve tieners kan de ziekte van Sever ontstaan, irritatie van de groeischijf in de hiel, en bij oudere volwassenen is soms simpelweg het vetkussen onder de hiel dunner geworden. Door bij te houden welke kant, welke exacte plek en wat er verder speelt, kun je beter inschatten met welke van deze oorzaken je te maken hebt.

Beide veroorzaken pijn op de plek waar een pees het bot raakt, maar het mechanisme verschilt. Tendinopathie is een lokaal, mechanisch overbelastingsletsel: herhaalde belasting, bijvoorbeeld door hardlopen, een plotselinge toename in kilometers of nieuwe schoenen, veroorzaakt microscopische peesschade en een reactief, degeneratief proces in het peesweefsel zelf. Enthesitis is een ontsteking van de enthesen, de specifieke aanhechtingspunten van pezen en banden aan het bot, en wordt aangestuurd door het immuunsysteem in plaats van door mechanische slijtage, meestal als onderdeel van axiale spondyloartritis of artritis psoriatica. Het onderscheid zit in het patroon en de begeleidende klachten: enthesitis geeft vaak pijn bij de eerste stappen met langdurige ochtendstijfheid, vaak op meerdere plekken en soms in beide hielen tegelijk, en gaat samen met rugpijn, psoriasis of darmklachten. Tendinopathie is meestal eenzijdig, hangt samen met een specifieke activiteit en verbetert geleidelijk bij minder belasting. Door zowel het patroon als eventuele bijkomende klachten bij te houden, kun je een arts het snelst laten zien welke van de twee waarschijnlijker is.

Ga direct naar een arts als je een plotselinge knap voelt aan de achterkant van de hiel en niet meer op je tenen kunt staan, als de plek warm, rood of gezwollen is met koorts, of als je gevoelloosheid of tintelingen in de voet merkt. Maak een gewone maar tijdige afspraak als de pijn ondanks rust en rekoefeningen al meer dan een paar weken aanhoudt, als ochtendstijfheid langer dan 30 minuten duurt, of als de pijn samengaat met rugpijn, psoriasis, roodheid aan de ogen of darmklachten, deze combinaties wijzen op een ontstekingsoorzaak zoals spondyloartritis of artritis psoriatica en profiteren vaak van een verwijzing naar de reumatoloog. Hardlopers met een nieuwe of verergerende pijn die niet afneemt bij minder belasting, moeten dit ook laten checken voordat het een chronische tendinopathie wordt. Neem een logboek mee van wanneer de pijn het ergst is en wat de pijn uitlokt, dat helpt je arts sneller tot de juiste diagnose te komen.

Ja, beide zijn erkende maar onderschatte oorzaken. Als je gewrichten ongewoon soepel zijn, bijvoorbeeld bij het hypermobiele type van het syndroom van Ehlers-Danlos of algemene gewrichtshypermobiliteit, zijn je pezen en banden vaak rekbaarder, waardoor de belasting door enkel en voet minder efficiënt wordt verdeeld en pezen harder moeten werken dan je zou verwachten, wat het risico op tendinopathie verhoogt en de genezing vertraagt. Daarnaast hebben fluorochinolon-antibiotica, bekende merknamen zijn ciprofloxacine en levofloxacine, een goed gedocumenteerd risico op peesontsteking en, in zeldzame gevallen, peesruptuur, meestal van de achillespees, met een hoger risico bij mensen boven de 60 jaar, bij gebruik van corticosteroïden, of met een voorgeschiedenis van nier- of orgaantransplantatie. Als hiel- of peespijn begint binnen dagen tot weken na de start van een van deze antibiotica, meld dit dan aan je voorschrijver, en bespreek dit met je arts voordat je start als je hypermobiliteit hebt of eerder een peesblessure hebt gehad.